Otellerde İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri Nelerdir?

Bir otel dışarıdan bakıldığında tehlikeli bir işyeri gibi görünmeyebilir.

Resepsiyon.

Odalar.

Restoran.

Havuz.

Bahçe.

Misafirler.

Fakat otelin arka tarafına geçtiğinizde çok farklı bir çalışma ortamıyla karşılaşırsınız.

Housekeeping personeli ağır yatakları hareket ettirir.

Mutfakta;

• bıçaklar,
• sıcak yüzeyler,
• kızgın yağ,
• gaz,
• elektrikli ekipmanlar

kullanılır.

Teknik personel;

• elektrik panolarına,
• pompalara,
• kazanlara,
• çatılara,
• makine dairelerine

müdahale eder.

Çamaşırhanede sıcaklık, kimyasal ve makineler bulunur.

Havuzda kimyasallar kullanılır.

Bahçede motorlu ekipmanlar çalışabilir.

Personel merdivene çıkar.

Islak zeminde çalışır.

Ağır yük kaldırır.

Gece vardiyasında tek başına görev yapabilir.

Dolayısıyla otel:

“Ofis gibi çalışan bir hizmet işletmesi.”

değildir.

Çok farklı risklerin aynı bina içerisinde bulunduğu karmaşık bir işyeridir.

Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliğini yalnızca:

“İSG firmasından hizmet alıyoruz.”

şeklinde yönetmek doğru değildir.

İSG bir evrak dosyası değil; çalışanların yaptığı her işe entegre edilmesi gereken operasyon sistemidir.

1. 6331 Sayılı Kanun Otelleri de Kapsar

Türkiye'deki iş sağlığı ve güvenliği sisteminin temelini 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu oluşturur.

Kanun genel olarak kamu ve özel sektöre ait işyerlerine ve çalışanlarına uygulanır.

Dolayısıyla çalışan istihdam eden bir otel de iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini dikkate almak zorundadır.

Otelin;

• 6 odalı butik otel,
• 30 odalı şehir oteli,
• 200 odalı resort,
• sezonluk işletme,
• yıl boyu açık tesis

olması yükümlülüklerin organizasyon biçimini etkileyebilir.

Ancak:

“Küçük oteliz, dolayısıyla İSG bizi ilgilendirmiyor.”

yaklaşımı doğru değildir.

2. İSG'yi Otel Açılışının Sonuna Bırakmayın

İSG konusunda yapılan temel hatalardan biri sistemi personel işe alındıktan sonra kurmaya çalışmaktır.

Oysa birçok iş güvenliği problemi mimari ve teknik tasarım sırasında ortaya çıkar.

Örneğin:

• housekeeping deposu yanlış yerde olabilir,
• çamaşırhanede çalışma alanı yetersiz olabilir,
• mutfak zemini kaygan olabilir,
• teknik odaya erişim tehlikeli olabilir,
• ağır malzemeler elle taşınıyor olabilir,
• havuz kimyasalları için uygun depo bulunmayabilir,
• çatıdaki ekipmana güvenli erişim düşünülmemiş olabilir.

Bu nedenle İSG:

mimari proje → teknik proje → ekipman seçimi → operasyon tasarımı → personel → eğitim

zincirinin tamamına dahil edilmelidir.

3. İlk Adım İşyerinin Gerçek Faaliyetini ve Tehlike Sınıfını Belirlemektir

İSG yükümlülüklerinin uygulanmasında işyerinin tehlike sınıfı önemlidir.

Tehlike sınıfı;

• az tehlikeli,
• tehlikeli,
• çok tehlikeli

olarak belirlenir ve işyerinin esas faaliyeti/NACE kodu üzerinden değerlendirilir.

Bu nedenle otel yatırımcısının:

“Oteller zaten az tehlikelidir.”

şeklinde varsayım yapması yerine kendi SGK işyeri kaydındaki esas faaliyet kodunu ve güncel tehlike sınıfını kontrol etmesi daha doğru olur.

Ayrıca aynı işletmede yapılan bazı özel işler kendi başlarına farklı riskler taşıyabilir.

Önemli olan yalnızca sınıfı bilmek değil, otelde gerçekten yapılan işleri tanımaktır.

4. İSG Profesyonellerinin Görevlendirilmesini Kontrol Edin

İş sağlığı ve güvenliği sisteminde iki temel profesyonel rol vardır:

İş Güvenliği Uzmanı

ve

İşyeri Hekimi.

İşyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve güncel mevzuat çerçevesinde gerekli görevlendirmelerin yapılması gerekir.

Bu hizmet;

• işletme bünyesindeki uygun nitelikteki kişilerden,
• mevzuatın izin verdiği diğer yöntemlerden,
• yetkili Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinden (OSGB)

sağlanabilir.

Ancak yatırımcı açısından önemli nokta şudur:

Uzman veya hekim görevlendirmek, işverenin İSG sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İSG profesyonelleri sistemi destekler.

İşyerinin güvenli şekilde işletilmesinden doğan işveren yükümlülükleri devam eder.

5. “50 Kişiden Azız, Uzman Gerekmiyor” Bilgisine Güvenmeyin

Bu konu özellikle küçük oteller açısından önemlidir.

Uzun yıllar boyunca bazı küçük ve az tehlikeli işyerleri açısından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğünün yürürlüğü ertelenmişti.

Bu nedenle piyasada hâlâ:

“50 kişinin altındaysan iş güvenliği uzmanına gerek yok.”

şeklinde eski bilgiyle karşılaşılabilir.

Ancak bu erteleme 31 Aralık 2024 itibarıyla sona ermiştir.

Dolayısıyla 2025 itibarıyla küçük işyerleri açısından da güncel İSG hizmet yükümlülükleri yeniden kontrol edilmelidir.

Bu nedenle özellikle küçük butik oteller:

Eski muhasebe veya danışmanlık bilgisini değil, güncel mevzuatı esas almalıdır.

6. Risk Değerlendirmesi Her Otelin İSG Sisteminin Omurgasıdır

İş sağlığı ve güvenliğinin temel belgelerinden biri risk değerlendirmesidir.

Ancak risk değerlendirmesi:

“İSG uzmanının hazırladığı 80 sayfalık PDF.”

olmamalıdır.

İyi risk değerlendirmesi otelin gerçek operasyonunu anlatır.

Örneğin;

Housekeeping

• kayma ve düşme,
• ağır kaldırma,
• kimyasal kullanımı,
• ergonomi,
• kesici materyaller.

Mutfak

• bıçak,
• sıcak yüzey,
• kızgın yağ,
• yangın,
• gaz,
• elektrik,
• kaygan zemin.

Teknik Servis

• elektrik,
• yüksekte çalışma,
• makine,
• sıcak yüzey,
• basınçlı sistemler.

Havuz

• kimyasal,
• kayma,
• elektrik,
• teknik ekipman.

Çamaşırhane

• sıcaklık,
• kimyasallar,
• makineler,
• ergonomi.

Resepsiyon

• gece çalışma,
• ergonomi,
• psikososyal riskler,
• acil durumlar.

ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

7. İnternetten Hazır Risk Analizi İndirmeyin

İki otel aynı oda sayısına sahip olsa bile riskleri farklı olabilir.

Birinde:

• havuz vardır.

Diğerinde yoktur.

Birinde:

• restoran mutfağı vardır.

Diğerinde sadece kahvaltı vardır.

Birinde:

• asansör vardır.

Diğerinde yoktur.

Birinde:

• LPG kullanılır.

Diğerinde tamamen elektrikli mutfak vardır.

Birinde:

• çamaşırhane otel içerisindedir.

Diğeri hizmeti dışarıdan alır.

Dolayısıyla risk değerlendirmesi:

İşletmenin kopyası olmalıdır.

Başka bir otelin risk değerlendirmesinin adını değiştirerek kullanmak gerçek güvenlik sistemi oluşturmaz.

8. Risk Değerlendirmesi Bir Ekip Çalışmasıdır

Risk değerlendirmesini yalnızca iş güvenliği uzmanının masa başında hazırlaması doğru yaklaşım değildir.

İşletmenin gerçek risklerini en iyi bilen kişiler arasında;

• otel yönetimi,
• teknik ekip,
• housekeeping,
• mutfak,
• F&B,
• çalışan temsilcileri,
• ilgili İSG profesyonelleri

bulunabilir.

Örneğin housekeeping personeli:

“Bu yatağı kaldırırken her gün belimizi zorluyoruz.”

diyebilir.

Teknik ekip:

“Bu klimaya bakım yapabilmek için çatı kenarına çıkıyoruz.”

diyebilir.

Aşçı:

“Burada zemin servis sırasında sürekli ıslanıyor.”

diyebilir.

Bunlar masa başında görülmeyebilir.

9. Riskleri Tespit Etmek Yetmez, Aksiyon Alın

Risk değerlendirmesinin amacı riskleri listelemek değildir.

Örneğin:

Risk: Mutfakta kaygan zemin.

Bunun karşısına yalnızca:

“Personel dikkatli olmalıdır.”

yazmak güçlü bir kontrol değildir.

Daha iyi yaklaşım:

Risk
↓
Kaynağını ortadan kaldırabilir miyiz?
↓
Teknik önlem alabilir miyiz?
↓
Çalışma yöntemini değiştirebilir miyiz?
↓
Eğitim gerekli mi?
↓
Kişisel koruyucu donanım gerekiyor mu?
↓
Kim yapacak?
↓
Ne zaman tamamlanacak?
↓
Tamamlandı mı?

şeklindedir.

Risk değerlendirmesi böylece bir aksiyon yönetim sistemine dönüşür.

10. Housekeeping Otelin En Önemli İSG Alanlarından Biridir

Housekeeping fiziksel olarak yoğun bir iştir.

Personel gün boyunca;

• eğilir,
• uzanır,
• yatak kaldırır,
• tekstil taşır,
• arabayı iter,
• banyo temizler,
• kimyasal kullanır.

Dolayısıyla housekeeping riskleri yalnızca:

“Kaygan zemine dikkat.”

seviyesinde ele alınmamalıdır.

Özellikle ergonomi önemlidir.

Örneğin;

• yatak tasarımı,
• yatak yüksekliği,
• housekeeping arabasının ağırlığı,
• temiz tekstil deposunun konumu,
• katlar arası taşıma,
• kullanılan ekipmanın ergonomisi

personelin sağlık riskini doğrudan etkileyebilir.

11. Oda Tasarımı Bile İSG'yi Etkileyebilir

Mimari kararların çalışan güvenliği üzerinde etkisi vardır.

Örneğin yatağın çevresinde yeterli çalışma alanı yoksa housekeeping personeli her oda temizliğinde zor pozisyonda çalışabilir.

Bir minibar çok alçakta konumlandırılmışsa personel sürekli eğilebilir.

Housekeeping deposu çok uzaktaysa gün boyunca gereksiz taşıma yapılabilir.

Bu nedenle:

Misafir için ergonomi kadar çalışan için ergonomi de tasarlanmalıdır.

İyi otel mimarisi yalnızca misafirin rahat ettiği mimari değildir.

Personelin güvenli ve verimli çalışabildiği mimaridir.

12. Mutfak Ayrı Bir Risk Dünyasıdır

Profesyonel mutfakta aynı anda;

• yüksek sıcaklık,
• kesici ekipman,
• elektrik,
• gaz,
• kızgın yağ,
• su,
• ağır ekipman,
• hızlı personel hareketi

bulunabilir.

Dolayısıyla mutfak risk değerlendirmesi detaylı yapılmalıdır.

Örneğin:

Kesici aletler

Doğru kullanım ve depolama.

Fritözler

Sıcak yağ ve yangın riski.

Ocaklar

Yanma ve gaz riski.

Zemin

Kayma riski.

Davlumbaz

Yangın ve bakım riski.

Elektrikli ekipman

Elektrik güvenliği.

Ağır malzeme

Ergonomi ve taşıma riski.

Mutfak İSG'si yalnızca aşçının dikkatine bırakılamaz.

13. Havuz Kimyasalları Ciddi Bir İSG Konusudur

Havuzlu otellerde kullanılan kimyasallar yanlış depolanır veya yanlış kullanılırsa çalışan açısından ciddi risk oluşturabilir.

Bu nedenle;

• kimyasalların güvenli depolanması,
• uygun etiketleme,
• ürün güvenlik bilgilerinin erişilebilir olması,
• personelin eğitilmesi,
• uygun kişisel koruyucu donanım,
• dökülme ve maruziyet prosedürleri

planlanmalıdır.

En tehlikeli yaklaşımlardan biri:

“Havuzcu zaten biliyor.”

demektir.

Bilgi kişide değil, sistemde bulunmalıdır.

14. Temizlik Kimyasallarını da Risk Değerlendirmesine Dahil Edin

Housekeeping ve genel alan temizliğinde çok sayıda kimyasal kullanılabilir.

Personelin;

• hangi ürünü,
• hangi oranda,
• hangi yüzeyde,
• hangi koruyucu ekipmanla

kullanacağı belirlenmelidir.

Kimyasalların bilinçsizce karıştırılması ciddi sağlık riskleri yaratabilir.

Bu nedenle temizlik kimyasallarında:

ürün seçimi → güvenli depolama → dozaj → kullanım talimatı → personel eğitimi → kişisel koruma → acil durum

zinciri kurulmalıdır.

15. Teknik Servis İçin Ayrı Risk Analizi Yapın

Teknik servis personeli otelin en geniş risk yelpazesine sahip çalışanlarından biri olabilir.

Çünkü;

• elektrik,
• mekanik sistemler,
• pompalar,
• jeneratör,
• kazan,
• çatı,
• merdiven,
• klima,
• havuz makine dairesi

gibi çok farklı alanlarda çalışabilir.

Özellikle:

elektrik işleri, yüksekte çalışma ve hareketli ekipmanlar

ayrı prosedürlerle yönetilmelidir.

Teknik personelin:

“Ben yıllardır yapıyorum.”

demesi risk kontrolü değildir.

16. Merdiven Kullanımı Basit Görünür Ama Sık Risk Yaratır

Otellerde portatif merdivenler çok sık kullanılır.

Örneğin;

• ampul değiştirme,
• perde düzeltme,
• dekorasyon,
• depo rafı,
• klima bakımı,
• tabela işi

için.

Fakat yanlış merdiven seçimi veya yanlış kullanım düşmeye neden olabilir.

Bu nedenle;

• uygun merdiven,
• sağlam zemin,
• doğru açı/konum,
• periyodik kontrol,
• uygun çalışma yöntemi

tanımlanmalıdır.

Bazı işler için merdiven zaten doğru ekipman olmayabilir.

17. İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrollerini Planlayın

Otelde kullanılan bazı ekipman ve tesisatların mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Tesise göre örneğin;

• kaldırma ve iletme ekipmanları,
• basınçlı kap ve tesisatlar,
• elektrik tesisatı,
• topraklama,
• yangın tesisatı,
• bazı mekanik ekipmanlar

gündeme gelebilir.

Burada doğru yöntem:

“Her yıl her şeye rapor alalım.”

değil;

Otelimizde hangi ekipmanlar var ve bunların hangileri hangi kontrol rejimine tabi?

sorusunu cevaplamaktır.

Bunun için Periyodik Kontrol Envanteri hazırlanabilir.

18. Acil Durum Planı Ayrı Bir Temel Yükümlülüktür

Otelin acil durum planı bulunmalıdır.

Ancak bu plan:

“Yangın çıkarsa 112'yi arayın.”

seviyesinde olmamalıdır.

Otel açısından acil durum senaryoları;

• yangın,
• deprem,
• gaz kaçağı,
• elektrik kaynaklı olaylar,
• kimyasal dökülme,
• ciddi yaralanma,
• tahliye gerektiren diğer olaylar

üzerinden değerlendirilmelidir.

Tesisin özelliklerine göre başka senaryolar da eklenebilir.

19. Otelde Acil Durum Planı Misafiri de Düşünmelidir

Fabrika ile otel arasındaki önemli farklardan biri budur.

Fabrika çalışanları binayı tanır.

Otel misafiri tanımaz.

Üstelik misafir;

• uyuyor olabilir,
• yabancı olabilir,
• çocuk olabilir,
• yaşlı olabilir,
• hareket kısıtlılığı yaşayabilir.

Dolayısıyla acil durum sistemi yalnızca çalışan tahliyesi olarak düşünülmemelidir.

Çalışan + misafir

birlikte değerlendirilmelidir.

20. Destek Elemanlarını Belirleyin

Acil durum organizasyonunda;

• yangınla mücadele,
• arama/kurtarma/tahliye,
• koruma,
• ilk yardım

gibi görevler için gerekli organizasyon oluşturulmalıdır.

İlgili destek elemanlarının görevleri açıkça belirlenmelidir.

Personel:

“Bir şey olursa hepimiz yardım ederiz.”

dememelidir.

Acil durumda herkesin her şeyi yapması kaos yaratabilir.

Kimin ne yapacağı önceden bilinmelidir.

21. İlk Yardım Organizasyonunu Kurun

Otelde;

• misafir,
• personel,
• tedarikçi

kaynaklı sağlık acilleri yaşanabilir.

Bu nedenle mevzuata uygun ilk yardım organizasyonu ve gerekli sertifikalı personel planlaması yapılmalıdır.

Burada özellikle vardiya sistemi önemlidir.

Örneğin işletmede sertifikalı ilk yardımcı vardır.

Ama sadece:

09:00–18:00

çalışıyorsa gece vardiyasında durum ne olacak?

Dolayısıyla yalnızca toplam sayıya değil:

vardiya kapsamasına

da bakılmalıdır.

22. İşe Başlamadan Önce Çalışana İşyerine Özgü Riskleri Anlatın

İSG eğitimini personelin işe başlamasından aylar sonra yapılacak genel seminer olarak görmek doğru değildir.

Çalışanın fiilen işe başlamadan önce;

• yapacağı işi,
• çalışma ortamını,
• kullanacağı ekipmanı,
• temel riskleri,
• korunma yöntemlerini,
• acil çıkışları,
• acil durum prosedürlerini

bilmesi gerekir.

Örneğin housekeeping personeline ilk gün:

“Odalar şurada.”

demek yeterli değildir.

Şunları da bilmelidir:

• kimyasal kullanımı,
• ağır kaldırma,
• kaygan zemin,
• kesici materyal bulunması durumunda prosedür,
• acil çıkışlar,
• yangın alarmında ne yapacağı.

23. İSG Eğitimi Tek Seferlik Oryantasyon Değildir

Çalışanların İSG eğitimleri işyerinin tehlike sınıfı ve mevzuattaki koşullara göre planlanmalı ve gerektiğinde yenilenmelidir.

Ayrıca;

• iş değişikliği,
• ekipman değişikliği,
• yeni teknoloji,
• yeni risk,
• kaza veya ramak kala olayları

yeniden eğitim ihtiyacı yaratabilir.

Bu nedenle:

“2026'da eğitim aldı.”

bilgisi tek başına yeterli değildir.

Asıl soru:

Bugün yaptığı işe uygun eğitimli mi?

olmalıdır.

24. Sağlık Gözetimini İşe Giriş Evrakı Olarak Görmeyin

Çalışanın yaptığı işe sağlık açısından uygunluğunun değerlendirilmesi İSG sisteminin parçasıdır.

Sağlık gözetimi;

• işe giriş,
• iş değişikliği,
• belirli durumlar,
• işin ve riskin gerektirdiği periyodik değerlendirmeler

üzerinden yönetilebilir.

Örneğin;

• kimyasalla çalışan,
• ağır fiziksel iş yapan,
• gece çalışan,
• belirli mesleki risklere maruz kalan

personelin durumu yaptığı işe göre değerlendirilmelidir.

Amaç:

“Sağlık raporu dosyada var.”

demek değildir.

Amaç çalışanın yaptığı işe sağlık açısından uygun olmasını sağlamaktır.

25. Kişisel Koruyucu Donanımı Son Çözüm Olarak Düşünün

İSG'de sık yapılan hatalardan biri her risk için personele ekipman vermektir.

Örneğin:

Zemin kaygan → kaymaz ayakkabı ver.

Bu faydalı olabilir.

Ama önce:

Zemin neden kaygan?

sorusunu sormak gerekir.

Daha güçlü kontrol sırası:

Riski ortadan kaldır
↓
Kaynağında azalt
↓
Teknik önlem al
↓
Organizasyonel önlem al
↓
Eğitim ver
↓
Gerekliyse kişisel koruyucu donanım kullan

şeklinde düşünülmelidir.

26. KKD Veriyorsanız Zimmet ve Eğitim Sistemini Kurun

İşin niteliğine göre çalışanlara örneğin;

• eldiven,
• gözlük,
• uygun ayakkabı,
• kulak koruyucu,
• koruyucu kıyafet

gerekebilir.

Ancak:

“Depoda eldiven var.”

yeterli değildir.

Şunlar yönetilmelidir:

• doğru ekipman seçildi mi?
• kime verildi?
• nasıl kullanılacağı anlatıldı mı?
• ne zaman değiştirilecek?
• gerçekten kullanılıyor mu?

27. İş Kazası Olursa Ne Yapacağınızı Önceden Belirleyin

İş kazası yaşandığı anda süreç düşünülmeye başlanmamalıdır.

Otelin yazılı bir İş Kazası Prosedürü bulunmalıdır.

Örneğin:

Kazayı güvenli şekilde kontrol et
↓
İlk yardım / acil sağlık desteği
↓
Yöneticiyi bilgilendir
↓
Olay yerini ve bilgileri kaydet
↓
Gerekli resmî bildirimleri yap
↓
Kök neden analizi
↓
Düzeltici faaliyet
↓
Risk değerlendirmesini güncelle

Amaç yalnızca kazayı raporlamak değildir.

Aynı kazanın tekrar yaşanmasını önlemektir.

28. Ramak Kala Olayları da Kaydedin

Çalışan merdivenden kaydı ama düşmedi.

Kimyasal döküldü ama kimse yaralanmadı.

Mutfakta yağ alev aldı ama hemen söndürüldü.

Elektrik kablosu zarar gördü ama kimse çarpılmadı.

Bunlar:

“Bir şey olmadı.”

denilerek geçilmemelidir.

Bunlar ramak kala olaylarıdır.

Ramak kala kayıtları işletmenin ücretsiz uyarı sistemidir.

Kaza olmadan önce sistem size nerede zayıf olduğunuzu gösterir.

29. Kök Neden Analizi Yapın

Örneğin housekeeping personeli banyoda kaydı.

Basit sonuç:

“Daha dikkatli olmalı.”

olabilir.

Ama kök neden analizi şunları sorar:

• zemin neden ıslaktı?
• uygun ayakkabı kullanılıyor muydu?
• temizlik yöntemi doğru muydu?
• yeterli ekipman var mıydı?
• iş çok mu hızlı yaptırılıyordu?
• eğitim verilmiş miydi?
• aynı olay daha önce yaşandı mı?

Böylece kişi yerine sistemi düzeltirsiniz.

30. Dışarıdan Gelen Personeli Unutmayın

Otel içerisinde yalnızca kendi çalışanlarınız bulunmaz.

Örneğin;

• klima servisi,
• asansör servisi,
• havuz bakım firması,
• ilaçlama firması,
• elektrikçi,
• peyzaj firması,
• çamaşırhane çalışanları,
• tadilat ekipleri

tesiste çalışabilir.

Bu kişiler de otelin çalışma ortamındaki risklerden etkilenebilir veya yeni risk oluşturabilir.

Dolayısıyla taşeron ve hizmet sağlayıcılarla İSG koordinasyonu kurulmalıdır.

31. Tadilat Dönemi Normal Otel Operasyonundan Farklıdır

Otel açıkken renovasyon yapılması özellikle dikkat gerektirir.

Bir tarafta misafirler vardır.

Diğer tarafta;

• matkap,
• elektrik kablosu,
• merdiven,
• iskele,
• toz,
• kesici ekipman,
• boya ve kimyasallar

bulunabilir.

Bu nedenle:

“İki oda tadilatta, sorun olmaz.”

yaklaşımı doğru değildir.

Tadilat için ayrı risk değerlendirmesi ve çalışma planı gerekebilir.

Misafir ile çalışma alanı fiziksel olarak ayrılmalıdır.

32. Gece Vardiyasını Ayrı Risk Senaryosu Olarak Değerlendirin

Gece otelde çalışan sayısı azalabilir.

Örneğin saat 03:00.

Otelde 30 misafir var.

Çalışan:

bir resepsiyonist.

Şimdi düşünün:

• yangın alarmı çalarsa?
• misafir fenalaşırsa?
• elektrik kesilirse?
• agresif misafir olursa?
• teknik arıza çıkarsa?

Bu nedenle gece vardiyası:

“Gündüz operasyonunun daha sessiz hali.”

olarak görülmemelidir.

Ayrı risk senaryosu hazırlanmalıdır.

33. Psikososyal Riskleri de Göz Ardı Etmeyin

Otelcilik insan ilişkilerinin yoğun olduğu bir sektördür.

Çalışanlar;

• yoğun misafir talepleri,
• şikâyetler,
• vardiya düzeni,
• gece çalışma,
• yüksek sezon baskısı,
• iş yükü,
• çatışmalar

nedeniyle psikososyal risklerle karşılaşabilir.

Bu riskler fiziksel yaralanma kadar görünür olmayabilir.

Ancak;

• personel devri,
• hata oranı,
• hizmet kalitesi,
• çalışan sağlığı

üzerinde ciddi etkileri olabilir.

34. Çalışan Temsilcisini Sistem İçine Dahil Edin

İSG sistemi yalnızca yönetim ve danışman arasında yürütülmemelidir.

Çalışanların görüşleri önemlidir.

Çünkü riski yaşayan kişi çoğu zaman çalışanların kendisidir.

Çalışan temsilcisi ve çalışan katılımı;

• risk değerlendirmesi,
• iyileştirme önerileri,
• çalışma koşulları,
• güvenlik sorunları

açısından sisteme gerçek saha bilgisi kazandırır.

35. Belirli Büyüklükteki İşyerlerinde İSG Kurulu Gündeme Gelir

Çalışan sayısı ve işin sürekliliği belirli koşulları sağladığında iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturma yükümlülüğü de gündeme gelir.

Genel çerçevede 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde İSG Kurulu yükümlülüğü bulunmaktadır.

Dolayısıyla otel büyüdükçe İSG organizasyonu da daha kurumsal hale gelmelidir.

Küçük butik otel ile 300 çalışanlı resortun İSG yönetim yapısının aynı olması beklenmez.

36. İSG Dosyası Oluşturun

Otel içerisinde düzenli bir İSG Uyum Dosyası tutulmasını öneririm.

Dosyada işletmenin yapısına göre:

Organizasyon

• görevlendirmeler,
• çalışan temsilcileri,
• destek elemanları,
• kurul belgeleri.

Risk

• risk değerlendirmesi,
• aksiyon planları,
• revizyonlar.

Acil Durum

• acil durum planı,
• tahliye planı,
• tatbikat kayıtları.

Eğitim

• işe başlama eğitimleri,
• temel İSG eğitimleri,
• özel eğitimler.

Sağlık

• mevzuata uygun sağlık gözetimi kayıtları.

Ekipman

• periyodik kontrol envanteri,
• kontrol raporları,
• bakım kayıtları.

KKD

• ihtiyaç analizi,
• zimmetler,
• kullanım eğitimleri.

Olay Yönetimi

• iş kazaları,
• ramak kala kayıtları,
• kök neden analizleri,
• düzeltici faaliyetler.

bulunabilir.

Ama amaç dosyayı kalınlaştırmak değildir.

Amaç:

Sistemin gerçekten çalıştığını gösterebilmektir.

37. İSG İçin Dijital Takvim Oluşturun

Birçok İSG yükümlülüğü unutulduğu için değil, takip edilmediği için aksar.

Basit bir dijital takvim bile kullanılabilir.

Böylece İSG:

“Denetim gelince dosyaya bakarız.”

sisteminden çıkar.

38. İSG'yi Günlük Operasyon Toplantısına Sokun

İSG'nin gerçekten çalışması için yönetimin gündeminde bulunması gerekir.

Örneğin günlük veya haftalık operasyon toplantısında yalnızca:

• doluluk,
• ADR,
• misafir şikâyetleri,
• gelir,
• housekeeping durumu

konuşulmasın.

Bir soru daha sorulsun:

“Bu hafta güvenlik açısından ne oldu?”

Örneğin:

• ramak kala var mı?
• arızalı ekipman var mı?
• kaygan alan tespit edildi mi?
• kimyasal sorunu var mı?
• çalışan şikâyeti var mı?
• açık İSG aksiyonu var mı?

Bu tek soru bile İSG kültürünü değiştirebilir.

39. İSG'yi Karar Kapılarıyla Yönetin

Bu seride kullandığımız decision gates — karar kapıları sistemini burada da uygulayabiliriz.

Karar Kapısı 1 — İşyeri

Faaliyet kodumuz ve tehlike sınıfımız doğru mu?

Evet → Devam.

Hayır / belirsiz → Önce doğrula.

Karar Kapısı 2 — İSG Organizasyonu

Gerekli İSG profesyonelleri ve sorumlular belirlendi mi?

Evet → Risk değerlendirmesine geç.

Hayır → Organizasyonu tamamla.

Karar Kapısı 3 — Risk Değerlendirmesi

Otelin bütün gerçek faaliyetleri değerlendirildi mi?

Evet → Aksiyonlara geç.

Hayır → Housekeeping, mutfak, teknik, havuz ve diğer alanları ekle.

Karar Kapısı 4 — Kritik Riskler

Kabul edilemez riskler giderildi mi?

Evet → Devam.

Hayır → İlgili faaliyeti güvenli hale getirmeden başlatma.

Karar Kapısı 5 — Acil Durum

Plan + ekip + tahliye + ilk yardım sistemi hazır mı?

Evet → Eğitime geç.

Hayır → Önce acil durum organizasyonunu tamamla.

Karar Kapısı 6 — Çalışan

Personel yaptığı işe uygun mu ve gerekli sağlık gözetimi tamam mı?

Evet → Devam.

Hayır → İşe uygunluğu tamamlamadan riskli göreve başlatma.

Karar Kapısı 7 — Eğitim

Personel işe özgü riskleri biliyor mu?

Evet → Çalışmaya geç.

Hayır → Önce eğit.

Karar Kapısı 8 — Ekipman

Ekipmanlar güvenli ve gerekli kontroller tamam mı?

Evet → Devam.

Hayır → Kullanımı durdur / düzelt.

Karar Kapısı 9 — Operasyon

İSG sistemi günlük işletmede gerçekten uygulanıyor mu?

Evet → İzlemeye devam.

Hayır → Kök nedeni bul ve sistemi düzelt.

Karar Kapısı 10 — Değişiklik

Yeni ekipman, yeni faaliyet, renovasyon veya operasyon değişikliği oldu mu?

Hayır → Sürekli izlemeye devam.

Evet → Risk değerlendirmesini ve ilgili İSG sistemini yeniden gözden geçir.

Bu son kapı otel faaliyet gösterdiği sürece kapanmaz.

40. Otellerde Yapılan 15 Yaygın İSG Hatası

1. “Biz oteliz, tehlikeli iş yapmıyoruz” demek

Arka operasyonun riskleri görülmez.

2. İSG'yi yalnızca OSGB'nin işi sanmak

İşveren ve yönetim sistemden kopar.

3. Eski “50 kişinin altı” bilgisine güvenmek

Güncel yükümlülükler gözden kaçar.

4. Hazır risk analizi kullanmak

Belge oteli yansıtmaz.

5. Riskleri yazıp aksiyon almamak

Risk değerlendirmesi dosyada kalır.

6. Housekeeping ergonomisini görmezden gelmek

Uzun vadeli çalışan sağlığı etkilenir.

7. Mutfakta güvenliği yalnızca aşçıya bırakmak

Sistem kurulmaz.

8. Havuz kimyasallarını sıradan temizlik ürünü gibi depolamak

Ciddi kimyasal risk oluşabilir.

9. Teknik personelin tecrübesine aşırı güvenmek

Güvenli çalışma prosedürü kurulmaz.

10. Merdiven ve yüksekte çalışmayı hafife almak

Düşme riski artar.

11. Eğitimleri işe başladıktan çok sonra yapmak

Çalışan en riskli ilk günlerini eğitimsiz geçirir.

12. Acil durum planını kopyalamak

Gerçek otel senaryoları çalışılmaz.

13. Ramak kala olaylarını kaydetmemek

Kazadan önce gelen uyarılar kaybedilir.

14. Taşeronları İSG sisteminin dışında görmek

Ortak çalışma alanı riski oluşur.

15. İSG'yi denetimden denetime hatırlamak

Sistem değil evrak yönetilir.

41. Oteller İçin İSG Kontrol Listesi

Organizasyon

• ☐ SGK/NACE faaliyet kodu kontrol edildi.
• ☐ Tehlike sınıfı doğrulandı.
• ☐ İSG hizmet modeli belirlendi.
• ☐ Gerekli iş güvenliği uzmanı görevlendirmesi yapıldı.
• ☐ Gerekli işyeri hekimi görevlendirmesi yapıldı.
• ☐ Çalışan temsilcisi/temsilcileri belirlendi.
• ☐ Destek elemanları belirlendi.
• ☐ Gerekiyorsa İSG Kurulu oluşturuldu.

Risk Değerlendirmesi

• ☐ Genel risk değerlendirmesi hazır.
• ☐ Housekeeping değerlendirildi.
• ☐ Mutfak değerlendirildi.
• ☐ Restoran değerlendirildi.
• ☐ Teknik servis değerlendirildi.
• ☐ Havuz değerlendirildi.
• ☐ Çamaşırhane değerlendirildi.
• ☐ Bahçe değerlendirildi.
• ☐ Gece vardiyası değerlendirildi.
• ☐ Psikososyal riskler değerlendirildi.
• ☐ Aksiyon sorumluları belirlendi.
• ☐ Termin tarihleri oluşturuldu.

Acil Durum

• ☐ Acil durum planı hazır.
• ☐ Tahliye planı hazır.
• ☐ Yangın senaryosu hazır.
• ☐ Deprem senaryosu değerlendirildi.
• ☐ Kimyasal olay senaryosu değerlendirildi.
• ☐ Ekipler belirlendi.
• ☐ İlk yardımcı organizasyonu kuruldu.
• ☐ Vardiya kapsaması kontrol edildi.
• ☐ Tatbikat planı oluşturuldu.

Çalışanlar

• ☐ İşe başlama eğitimi veriliyor.
• ☐ Temel İSG eğitimleri takip ediliyor.
• ☐ İşe özgü eğitimler veriliyor.
• ☐ Sağlık gözetimi yapılıyor.
• ☐ Gereken mesleki eğitimler kontrol ediliyor.
• ☐ Çalışan katılımı sağlanıyor.

Kimyasallar

• ☐ Kimyasal envanteri var.
• ☐ Güvenli depolama var.
• ☐ Etiketleme doğru.
• ☐ Güvenlik bilgileri erişilebilir.
• ☐ Kullanım prosedürleri var.
• ☐ Gerekli KKD belirlendi.

İş Ekipmanları

• ☐ Ekipman envanteri var.
• ☐ Periyodik kontrole tabi ekipmanlar belirlendi.
• ☐ Kontrol takvimi var.
• ☐ Bakım kayıtları tutuluyor.
• ☐ Arızalı ekipman kullanım dışı bırakılıyor.

KKD

• ☐ KKD ihtiyaçları belirlendi.
• ☐ Uygun ekipman seçildi.
• ☐ Zimmet kayıtları tutuluyor.
• ☐ Kullanım eğitimi verildi.
• ☐ Kullanım denetleniyor.

İş Kazaları

• ☐ İş kazası prosedürü var.
• ☐ Resmî bildirim süreci tanımlı.
• ☐ Ramak kala sistemi var.
• ☐ Kök neden analizi yapılıyor.
• ☐ Düzeltici faaliyet açılıyor.
• ☐ Risk değerlendirmesi gerektiğinde güncelleniyor.

Taşeronlar

• ☐ Tedarikçi İSG kuralları belirlendi.
• ☐ Çalışmaya başlamadan bilgilendirme yapılıyor.
• ☐ Riskli işler kontrol ediliyor.
• ☐ Renovasyon alanları ayrılıyor.
• ☐ İş izin sistemi gereken faaliyetler belirlendi.

Yönetim

• ☐ İSG Uyum Dosyası güncel.
• ☐ Dijital takip takvimi var.
• ☐ Açık aksiyon listesi var.
• ☐ Yönetim İSG performansını takip ediyor.
• ☐ İSG gündemi operasyon toplantılarında ele alınıyor.

42. Otelde İSG Sisteminin Doğru Sırası

Bütün sistemi tek akışta özetleyelim:

Otel konsepti
↓
Mimari ve teknik tasarım
↓
Operasyon modeli
↓
SGK / NACE faaliyet kodu
↓
Tehlike sınıfı
↓
İSG organizasyonu
↓
İş güvenliği uzmanı / işyeri hekimi ve diğer sorumluluklar
↓
Risk değerlendirmesi
↓
Risk azaltıcı aksiyonlar
↓
Acil durum planı
↓
İlk yardım ve destek organizasyonu
↓
İş ekipmanı kontrolleri
↓
Kimyasal yönetimi
↓
KKD sistemi
↓
Çalışan sağlık gözetimi
↓
İşe başlama ve İSG eğitimleri
↓
Otel açılışı
↓
Günlük güvenli çalışma
↓
Ramak kala / iş kazası takibi
↓
Kök neden analizi
↓
Düzeltici faaliyet
↓
Risk değerlendirmesinin güncellenmesi
↓
Sürekli İSG yönetimi

Bu zincirde en önemli prensip şudur:

İSG, oteli açabilmek için hazırlanacak bir dosya değil; oteli güvenli biçimde işletebilmek için kurulacak bir sistemdir.

Sonuç

Otellerde iş sağlığı ve güvenliği ilk bakışta mevzuat ve insan kaynakları konusu gibi görünebilir.

Aslında doğrudan otel tasarımı ve operasyon yönetimi konusudur.

Housekeeping personelinin yatağı nasıl kaldırdığı...

Aşçının kızgın yağa nasıl müdahale ettiği...

Teknik personelin çatıdaki klimaya nasıl ulaştığı...

Havuz kimyasalının nerede saklandığı...

Gece resepsiyonistinin acil durumda ne yapacağı...

Çamaşırhane personelinin ağır tekstili nasıl taşıdığı...

Bunların tamamı İSG'dir.

Bu nedenle başarılı sistem:

İSG uzmanı + işyeri hekimi + otel yönetimi + departman yöneticileri + çalışanlar

arasında kurulmalıdır.

Yatırımcı açısından ise daha erken başlamalıdır.

Çünkü iyi tasarlanmış bir otelde birçok risk daha çalışan işe başlamadan ortadan kaldırılabilir.

Yanlış tasarlanmış bir otelde ise aynı riski yıllarca;

• prosedür,
• eğitim,
• uyarı,
• kişisel koruyucu ekipman

ile yönetmeye çalışabilirsiniz.

Bu nedenle ben otel yatırımlarında İSG'yi şu sırayla düşünmeyi daha doğru buluyorum:

Önce güvenli tasarla. Sonra güvenli ekipman seç. Sonra güvenli çalışma yöntemini kur. Sonra çalışanı eğit. Sonra ölç, kaydet ve sürekli iyileştir.

Ve belki de yatırımcı açısından en önemli cümle şudur:

İş kazasının maliyeti yalnızca para cezası değildir.

Bir çalışan yaralanabilir.

Operasyon durabilir.

Misafir etkilenebilir.

Yönetim zamanı kaybedilebilir.

Hukuki süreç oluşabilir.

İtibar zarar görebilir.

Ve bazı sonuçların finansal karşılığı hiçbir zaman tam olarak hesaplanamaz.

Bu nedenle İSG'yi:

“Yasal zorunluluk olduğu için yapıyoruz.”

seviyesinden çıkarıp:

“İyi otel işletmeciliğinin bir parçası olduğu için yapıyoruz.”

seviyesine taşımak gerekir.

Otel Yatırım Rehberi — Cilt III: Resmî Süreçler ve Uyum

Bu makalede otellerde iş sağlığı ve güvenliğini;

• tehlike sınıfı,
• İSG organizasyonu,
• iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi,
• risk değerlendirmesi,
• housekeeping,
• mutfak,
• teknik servis,
• kimyasallar,
• iş ekipmanları,
• acil durum,
• ilk yardım,
• çalışan eğitimi,
• sağlık gözetimi,
• iş kazaları ve ramak kala olayları,
• taşeron yönetimi,
• sürekli İSG kontrolü

başlıklarıyla yatırımcı ve işletmeci perspektifinden ele aldım.

Otel Yatırım Rehberi — Cilt III içerisinde ise iş sağlığı ve güvenliği süreçlerini personel, SGK, çalışma mevzuatı, yangın güvenliği, sağlık-hijyen ve sürekli resmî uyum sistemiyle birlikte daha kapsamlı şekilde ele alıyorum.

Amaç yalnızca “Otelde hangi İSG belgeleri gerekli?” sorusunu cevaplamak değil; güvenli bir çalışma ortamının otelin proje aşamasından itibaren nasıl kurulması gerektiğini göstermek.

Önemli Not: İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, tehlike sınıfları, profesyonel görevlendirme şartları, eğitimler, sağlık gözetimi, periyodik kontroller ve diğer yükümlülükler zaman içerisinde değişebilir. Ayrıca yükümlülükler işyerinin NACE koduna, tehlike sınıfına, çalışan sayısına ve tesiste yürütülen gerçek faaliyetlere göre farklılaşabilir. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır. Uygulama öncesinde güncel şartlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SGK ve yetkili İSG profesyonelleriyle doğrulanmalıdır.